Kıdem tazminatı'nda son durum ne? Kıdem tazminatı'nın şartları nelerdir? Kimler kıdem tazminatı alabilir?

Birçok çalışan, kıdem tazminatı'ndaki son gelişmeleri merak içinde takip ederek araştırma yapıyor. İşten çıkarılmış ya da haklı sebeplerle iş akdini feshederek kıdem tazminatı almaya hak kazanmış çoğu kişinin merakla beklediği kıdem tazminatı, tüm çalışanlar için yasalarca tanınmış oldukça önemli bir kazanç haline geldi. Peki kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? Kimler kıdem tazminatı alabilir?

EKONOMİ 19.10.2019, 17:52 19.10.2019, 18:13
Kıdem tazminatı'nda son durum ne? Kıdem tazminatı'nın şartları nelerdir? Kimler kıdem tazminatı alabilir?

Kıdem tazminatı, işten çıkarılan ya da bazı haklı nedenlerden dolayı istifa ederek tazminatı almaya hak kazanan tüm çalışanlar için yasalarca tanınmış oldukça önemli bir kazançtır. Yeni bir iş bulana kadar kişinin geçimini sağlaması için bir o kadar da gereklidir. Ancak bu durumla karşı karşıya kalan vatandaşlar özellikle son dönemlerde kıdem tazminatı ile ilgili birçok konuda araştırma yapıyorlar.

Merak edilen soruların arasında ilk sırayı kıdem tazminatındaki esas ücret konusu alıyor. Vatandaşlar kıdem tazminatlarının doğru hesaplanıp hesaplanmadığını, asıl ücretin yanında, hangi ücretlerin tazminatın hesaplamasında kullanıldığını bilmek istiyor. Bu nedenle de kıdem tazminatı esas ücretinin ne olduğu ile ilgili araştırma yapıyor.

Peki, kıdem tazminatına esas ücreti ne kadardır? Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? Kıdem tazminatı şartları nelerdir?

Çalışan ve işveren arasında iş sözleşmesi yapılırken kararlaştırılan ücrete asıl ücret denir. Asıl ücret çıplak ücret olarak da adlandırılır. Asıl ücretin (çalışanın maaşı) dışında kalan ve işçiye düzenli olarak ödenen, ikramiye, prim, komisyon, kar payı gibi ödemelerle, sosyal yardım niteliğindeki yemek, taşıt, giyim, yakacak, konut gibi verilen ücretlere ise ücret ekleri denmektedir.

Tüm bunlarla birlikte asıl ücretin, ücret eklerinin ve sosyal yardımların toplamına da giydirilmiş ücret denir. Giydirilmiş ücretin kıdem ve ihbar tazminatı hesabına da esas ücret denmektedir. Kıdem ve ihbar tazminatı dışında ikramiye, yıllık izin ücreti, hafta tatili, genel tatil, fazla çalışma paraları gibi işçi alacakları asıl ücret üzerinden hesaplanır.

Kıdem tazminatı'na esas ücret ne kadardır?

Kıdem tazminatı hesaplanırken baz alınması gereken ücret kişinin son son 1 aylık/ 30 günlük ücretidir. Bununla beraber çalışanın asıl ücretinin yanında ek kazançlar da bu hesaba dâhildir.

Kıdem tazminatına dâhil olacak esas ücretlerin özellikleri,
Sürekli ya da belli aralıklarla ödenen,
İşçiye bir menfaat sağlamakta olan
Ödenmesi performans, satış, hedef gibi ölçütlere dayanmayan,
Parayla ölçülebilen ücretler olmalıdır.

Bu özellikleri taşıyan ödemelerin 1 aylık tutarı alınan son asıl ücrete eklenir ve esas ücret belirlenir. Ancak burada bilinmesi gereken en önemli nokta kıdem tazminatındaki tavan miktarıdır. Bu da 2019 yılı için Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Mali ve Sosyal Haklar Genelgesine göre 6 bin 17 lira 60 kuruştur. Yani işçi kıdem tazminatına esas brüt ücret olarak 10 bin TL alabiliyor olsa bile 6 bin 17 lira 60 kuruş'tan fazla alamaz.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Herhangi bir iş sözleşmesinin kıdem tazminatını gerektiren bir nedenle feshi durumunda, çalışılan her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödenmektedir. Bir yıldan artan süreler de oranlanarak hesaplamaya dahil edilecektir. Kıdem tazminatı hesaplamaları sırasında işçiye ödenen ücretin yanı sıra, kendisine düzenli olarak sağlanan tüm para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin (yol parası, yemek parası, düzenli olmak koşuluyla ikramiye ödemeleri vb.) brüt tutarları dikkate alınmaktadır. Her tam çalışma yılı için ödenen kıdem tazminatı tutarı, fesih tarihinde geçerli olan kıdem tazminatı tavanı ile sınırlandırılmıştır. 01 Ocak 2019 – 30 Haziran 2019 tarihleri arasında uygulanacak kıdem tazminatı tavanı ise 6.017,60 TL’dir.

Asgari ücretle çalışan işçinin kıdem tazminatı ne kadar eder?

Asgari ücretle çalışan işçinin kıdem tazminatı hesaplanırken yapılan yol, yemek, giyim gibi yapılan herhangi bir ekstra ödeme yok ise brüt ücret üzerinden yapılır. 2019 yılında asgari ücret brüt ücreti 2.558,40 TL'dir. Buna göre işçinin alacağı kıdem tazminatı tutarı işçinin çalıştığı işyerindeki çalıştığı yıl sayısı ile asgari ücret brüt tutarı olan 2.558,40 TL çarpılarak bulunmuş olur. 

Yemek, yol, giyim yardımı gibi düzenli hakları bulunan işçiye 2.558,40 TL'nin üzerine bu ödemelerin bir aya düşen ortalamalarının brütü eklenir.

Kıdem tazminatı'nın şartları nelerdir?

İşçi için önemli bir güvence olduğunu belirttiğimiz kıdem tazminatının başlıca şartı en az bir yıl boyunca kesintisiz olarak aynı işyerinde çalışmış olmaktır. Bunun dışında işçinin, işveren tarafından haklı bir fesihe dayandırılmadan işten çıkarılması gerekmektedir. Bu durumda kanunda belirtilen haklı gerekçeler dışında, kendi isteği ile işten ayrılırsa kıdem tazminatını almaya hak kazanamaz.

Çalışanın lehine olan haklı fesihler;

Sağlık sebepleri

Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller

Zorlayıcı sebeplerdir.

Aynı zamanda kadın çalışanlar için evlilik, erkek çalışanlar için de askerlik görevi haklı fesih sebepleri arasında yer almasa da kıdem tazminatını hak etmesi için geçerli sebeplerden biridir.

Aynı şekilde yine 4857 sayılı İş Kanunu'na göre işveren lehine olan haklı fesih sebepleri;

Sağlık sebepleri

Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller

İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halindeki işe olan devamsızlığı

Zorlayıcı sebepler şeklinde belirtilmiştir.

İşten çıkarılan işçinin hakları nelerdir?

Çalışanın işyeri sözleşmesi işvereni tarafından tek taraflı olarak fesh edildiği takdirde 4857 sayılı İş Yasası'na göre işçi, yeni haklar elde ederek alacaklı konuma gelir. Bu nedenle işveren işten çıkaracağı kişi ile anlaşma yoluna gider. Bu anlaşma ikale sözleşmesidir. İkale anlaşmasına göre işçi ve işveren ortak bir noktada buluşarak yollarını ayırabilir.

İkale sözleşmesi nedir?

Kelime anlamı olarak kısaca anlaşmayı bozma olarak tanımlanabilir. İşçi ve işveren masaya oturup karşılıklı olarak anlaştıkları iş sözleşmesini yine anlaşarak sona erdirmek için ikale sözleşmesi yaparlar.

Çıkarılan işçiler nelere dikkat etmeli?

İş akdinin feshedilmesi durumunda işverenin ilk olarak çalışana yazılı bildirim yapması gerekir. Yapılan bildirimde sözleşmenin neden fesh edildiği kesin bir şekilde belirtilmeli. Eğer çalışanın yeterliliği hakkında bir gerekçe varsa bunun için çalışanın savunması alınmalı.

Eğer işçinin çıkarıldığı tarihten önceki bir yıl içinde 90 gün prim ödemesi dolduysa işten çıktıktan sonra 100 gün sonra da sağlık hizmetinden faydalanabilir. 90 gün prim ödemesini tamamlamadıysa sadece 10 gün yararlanabilir.

İşçinin işverenden alacağı haklar ise;
Kıdem tazminatı
İhbar tazminatı
Birikmiş ücretli izinlerin ücreti
İşten çıkış ihbarın yapıldığı güne kadar ki maaşı
Fazla mesailerin ücretleri
Aynı zamanda işçi, İŞKUR'un belirlediği şartları tamamladığı takdirde işsizlik ödeneği alabilir. İşten kovulan işçi daha sonra işe iade davası açabilir.
İkale sözleşmesi yapıldıysa;
İşverenden, işsizlik ödeneği için alması gereken paranın tamamını alır.
İşten anlaşarak ayrıldığı için işveren bu süreyi göz önüne alarak 2-3 maaş ikramiye ödemesi yapabilir.

Kıdem tazminatından kesinti yapılır mı?

Kıdem Tazminatı hesaplanırken sadece damga vergisi kesintisi yapılır, gelir vergisi kesintisi ya da başka bir kesinti yapılmaz.

Kıdem tazminatı hesaplanırken hangi ödemeler dahil edilmez?

– Yıllık izin ücreti

– Evlenme yardımı

– Hafta tatil ücreti

– Bayram harçlığı

– Hastalık yardımı

– Genel tatil ücreti

– Doğum yardımı

– Ölüm yardımı

– İzin harçlığı

– Jestiyon ödemeleri

– Teşvik ikramiyesi ve primleri, jübile ikramiyesi

– Seyahat primleri

– Devamlılık göstermeyen primler

– Fazla çalışma ücreti

– İş arama yardımı

– Harcırah

– Bir defalık verilen ikramiyeler

– İş elbisesi ve koruyucu malzeme bedelleri

Yorumlar (0)